الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني

198

شرح كفاية الأصول

نعم لو أريد . . . مصنّف در اين عبارت مىخواهد صورتى را فرض كند كه در باب تثنيه و جمع استعمال در اكثر از معنى لازم بيايد و آن اينكه مثلا « عينان » در دو تا دوتايى و يا « عيون » در سه تا سه‌تايى و يا بيشتر استعمال شود به گونه‌اى كه از « عينان » دو چشم و دو چشمه و از « عيون » سه چشم ، سه چشمه و سه طلا اراده شود ، كه اينجا استعمال لفظ در اكثر از يك معنا خواهد بود ، زيرا لازم مىآيد تثنيه كه براى « يك دوتايى » و جمع كه براى يك سه‌تايى يا بيشتر ، وضع شده ، در « دوتا دوتايى » و در « سه تا سه‌تايى » يا بيشتر استعمال شده باشد . الّا أنّ حديث التكرار . . . مقصود مصنّف از اين عبارت اين است كه هرچند در صورت قبلى استعمال مثنّى و جمع در اكثر از يك معنا لازم مىآيد ولى به نحو حقيقت ( آن‌گونه كه صاحب معالم بيان كرد ) نيست بلكه مانند مفرد ، مجاز است و لذا تفاوت بين « مفرد » و بين « تثنيه و جمع » درست نيست ، زيرا در استعمال تثنيه و جمع با فرض صورت قبلى هم بايد قيد « وحدت » را ملغى كرد ، يعنى تثنيه كه بايد در يك دوتا و جمع كه بايد حد اقلّ در يك سه‌تا استعمال شود ، الآن مىخواهد در دودوتا و سه سه‌تا استعمال شود ، و اين همان الغاء قيد وحدت است كه صاحب معالم نيز قبول دارد ، چون ايشان هم معناى تثنيه را دوتا و معناى جمع را سه‌تا با قيد وحدت مىداند ، و لذا صاحب معالم در تثنيه و جمع هم مانند مفرد بايد معتقد به « مجازيت » شود ، و تنها فرق بين مفرد با تثنيه و جمع آن است كه ، لفظ مفرد براى « طبيعت و جنس » وضع شده است ، ولى تثنيه و جمع براى دو و سه فرد از همان طبيعت يا براى دو و سه معنا ( طبق دو مسلك و مبنايى كه گذشت ) وضع شده است . پس در الغاى قيد وحدت ( مطابق مبناى صاحب معالم ) بين مفرد و بين تثنيه و جمع تفاوتى نيست ، زيرا در مفرد ، يك معنا با قيد وحدت و در تثنيه ، دو معنا با قيد وحدت ، و در جمع سه معنا ( يا بيشتر ) با قيد وحدت است .